ฉีดโบท็อกซ์แก้นอนกัดฟัน กัดฟันจะหยุดไหม? สิ่งที่ลดคือแรงกัด

ฉีดโบท็อกซ์ (Botox) แก้นอนกัดฟันแล้ว การกัดฟันจะหยุดไหม? คำตอบคือโบท็อกซ์ช่วยลดแรงที่กล้ามเนื้อขากรรไกรใช้ขบฟันมากกว่าลดจำนวนครั้งที่กัดฟันค่ะ ในงานวิจัยที่บันทึกการทำงานของกล้ามเนื้อขากรรไกรตลอดคืน จำนวนครั้งที่นอนกัดฟันก่อนและหลังฉีดใกล้เคียงกัน แต่แรงในแต่ละครั้งลดลงและคงอยู่ราว 12 สัปดาห์ค่ะ

สิ่งที่คาดหวังได้จึงเป็นอาการตึงขากรรไกรตอนเช้าที่เบาลง และภาระที่ลงไปที่ฟันน้อยลง ไม่ใช่เสียงกัดฟันที่หายไป บทความนี้จะพาไปดูว่างานวิจัยวัดอะไรได้จริง ทำไมยังต้องดูแลฟันแยกต่างหาก ควรประเมินผลเมื่อไร และควรเตรียมอะไรก่อนปรึกษา เรียบเรียงโดย Beautystone Clinic คลินิกผิวหนังย่านฮงแด-ฮับจอง กรุงโซลค่ะ

นอนกัดฟัน ขากรรไกรทำงานอย่างไรระหว่างหลับ?

คำตอบสั้น ๆ คือกล้ามเนื้อขากรรไกรยังออกแรงจริงระหว่างหลับ และไม่มีความเจ็บปวดมาช่วยหยุดเหมือนตอนตื่น

ภาวะนอนกัดฟัน (Sleep Bruxism) คือการขบหรือบดฟันซ้ำ ๆ ระหว่างหลับ งานวิจัยชิ้นหนึ่งระบุว่าพบในผู้ใหญ่ราว 7.4% และแรงขณะกัดฟันเฉลี่ยสูงถึง 66% ของแรงขบฟันสูงสุด แรงนี้ลงไปที่ฟัน วัสดุทันตกรรม และข้อต่อขากรรไกรทุกคืน

กล้ามเนื้อหลักที่สร้างแรงนี้คือกล้ามเนื้อแมสซีเตอร์ (Masseter)* ที่มุมกรามด้านหน้าใบหู และกล้ามเนื้อเทมโพราลิส (Temporalis) บริเวณขมับ จุดเริ่มต้นของการนอนกัดฟันมาจากกลไกที่เกี่ยวกับการนอน ไม่ได้เริ่มที่กล้ามเนื้อขากรรไกรเอง

*แมสซีเตอร์: กล้ามเนื้อหนาที่มุมกราม จะรู้สึกแข็งขึ้นเมื่อกัดฟันกรามแน่น

ลองนึกภาพกริ่งประตูที่มีคนกดซ้ำทุกคืน โบท็อกซ์ไม่ได้ห้ามคนกด แต่เหมือนหรี่เสียงกริ่งให้เบาลง เพราะโบท็อกซ์ลดการส่งสัญญาณจากเส้นประสาทไปยังกล้ามเนื้อ จำนวนสัญญาณจึงใกล้เดิม แต่กล้ามเนื้อตอบสนองต่อแต่ละสัญญาณน้อยลง

งานวิจัยพบว่าโบท็อกซ์ลดอะไร และอะไรที่ไม่เปลี่ยน?

คำตอบสั้น ๆ คือแรงในแต่ละครั้งลดลง ส่วนจำนวนครั้งยังไม่ได้ลดลงอย่างชัดเจน

งานวิจัยแบบสุ่มที่เปรียบเทียบการฉีดโบท็อกซ์เข้ากล้ามเนื้อแมสซีเตอร์กับการฉีดน้ำเกลือ และติดตามด้วยการตรวจการนอนหลับตลอดคืน พบว่าการฉีดหนึ่งครั้งไม่ได้ลดการเกิดการนอนกัดฟัน แต่ลดความแรงของกล้ามเนื้อแมสซีเตอร์ได้นาน 12 สัปดาห์ ตัวเลขจำนวนครั้งและระยะเวลาของการกัดฟันในสองกลุ่มไม่ต่างกัน สิ่งเดียวที่ต่างคือความสูงของสัญญาณกล้ามเนื้อ

อีกงานวิจัยหนึ่งที่ติดตามผู้เข้าร่วม 20 คนโดยไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ พบว่าหลังฉีด 4 สัปดาห์ 18 คนบอกว่าอาการขากรรไกรตึงตอนเช้าลดลง และ 9 คนบอกว่ากัดฟันน้อยลง เนื่องจากกลุ่มตัวอย่างเล็กและไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ ตัวเลขนี้จึงสะท้อนความรู้สึกของผู้เข้าร่วม มากกว่าขนาดของผลการรักษา

มีข้อมูลในทิศทางตรงข้ามด้วย บทความทบทวนวรรณกรรมรุ่นก่อนรวบรวมงานวิจัยที่รายงานว่าจำนวนครั้งและอาการปวดลดลง แต่มีงานวิจัยที่เข้าเกณฑ์เพียง 4 ชิ้น เรื่องจำนวนครั้งจึงยังเป็นคำถามที่หลักฐานไม่ตรงกัน ส่วนเรื่องแรงที่ลดลงนั้นพบซ้ำในการบันทึกตลอดคืน

ฉีดโบท็อกซ์แล้ว ยังต้องใส่เฝือกสบฟันอยู่ไหม?

คำตอบสั้น ๆ คือยังควรใส่ ถ้าทันตแพทย์แนะนำไว้ เพราะโบท็อกซ์กับเฝือกสบฟันทำหน้าที่ต่างกัน

แม้กล้ามเนื้อจะออกแรงน้อยลง ฟันบนกับฟันล่างก็ยังเสียดสีกันอยู่ ข้อมูลสุขภาพของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ (MedlinePlus) อธิบายว่าเฝือกสบฟัน (Splint) ช่วยปกป้องฟันจากแรงกัด และการฉีดโบท็อกซ์ที่กล้ามเนื้อขากรรไกรได้ผลบางส่วนในการควบคุมการขบและกัดฟัน

ถ้านอนกรนดัง หรือมีคนบอกว่าหยุดหายใจระหว่างหลับ ควรตรวจเรื่องการนอนก่อนเรื่องขากรรไกร ข้อมูลของ Cleveland Clinic ระบุว่าภาวะหยุดหายใจขณะหลับกับการนอนกัดฟันมีความเกี่ยวข้องกันและหลายคนมีทั้งสองภาวะ แต่ยังไม่ชัดว่าอะไรเป็นสาเหตุของอะไร

ผลข้างเคียงและข้อควรระวัง: เคี้ยวไม่มีแรง ประเมินผลเมื่อไร และอาการไหนต้องรีบติดต่อ

คำตอบสั้น ๆ คือเคี้ยวของแข็งแล้วรู้สึกไม่ค่อยมีแรงพบได้บ่อยและมักค่อย ๆ หายไป แต่ถ้าอ่อนแรงนอกขากรรไกร หรือกลืนลำบาก ต้องติดต่อคลินิกทันที

ในงานวิจัย 20 คน 14 คนรู้สึกว่าแรงเคี้ยวลดลง และ 3 คนในกลุ่มนี้รู้สึกเคี้ยวลำบาก ถ้าความรู้สึกนี้ค่อย ๆ จางลงภายในไม่กี่สัปดาห์ สามารถเฝ้าดูต่อได้ แต่ถ้ารู้สึกอ่อนแรงที่ส่วนอื่นนอกจากขากรรไกร กลืนลำบาก หรือพูดลำบาก ไม่ควรรอ ให้ติดต่อคลินิกที่ฉีดทันที

ต่างจากริ้วรอยจากการแสดงสีหน้า การเปลี่ยนแปลงของขนาดและแรงกล้ามเนื้อขากรรไกรจะประเมินกันที่ราว 6-8 สัปดาห์ และเพราะในงานวิจัยแรงที่ลดลงคงอยู่ราว 12 สัปดาห์ การสังเกตว่าอาการตึงตอนเช้ากลับมาหรือยังในช่วงประมาณสามเดือน จึงเป็นเกณฑ์กำหนดรอบถัดไป ที่ Beautystone Clinic จะกำหนดระยะห่างรอบถัดไปจากอาการที่ติดตาม ไม่ใช่จากวันที่ตายตัว ถ้าอาการดีอยู่นานก็เว้นห่างขึ้น ถ้ากลับมาเร็วก็เลื่อนให้เร็วขึ้น

ก่อนนัดปรึกษา ควรจดอะไรไว้บ้าง

จดข้อมูลเหล่านี้ไว้ล่วงหน้า

• อาการตอนเช้า : สัปดาห์หนึ่งตื่นมาแล้วขากรรไกรหรือขมับตึงกี่วัน
• ฟัน : เคยได้ยินจากทันตแพทย์ว่าฟันสึกไหม และใส่เฝือกสบฟันอยู่หรือไม่
• การนอน : นอนกรน หรือเคยมีคนบอกว่าหยุดหายใจระหว่างหลับไหม
• ประวัติ : ถ้าเคยฉีดโบท็อกซ์กรามเพื่อหน้าเรียว ครั้งล่าสุดเมื่อไร

ถ้าอ้าปากแล้วขากรรไกรมีเสียงพร้อมกับเจ็บ หรืออ้าปากได้ไม่สุด ปัญหาอาจอยู่ที่ข้อต่อขากรรไกรมากกว่ากล้ามเนื้อ ควรให้ทันตแพทย์ตรวจข้อต่อขากรรไกรก่อน แต่ถ้าตึงเฉพาะตอนเช้าแล้วคลายในตอนกลางวัน มักเป็นภาระของกล้ามเนื้อมากกว่า

ค่าใช้จ่ายไม่ได้ตายตัว ขึ้นอยู่กับความหนาของกล้ามเนื้อ จำนวนจุดที่ฉีด และว่าต้องรวมกล้ามเนื้อขมับด้วยหรือไม่*

*คุณหมอจะแจ้งราคาตามรายการราคาของคลินิกหลังจากประเมินกล้ามเนื้อแล้ว

สำหรับผู้อ่านที่อยู่ประเทศไทย สามารถส่งบันทึกอาการเหล่านี้ทาง LINE ก่อนเดินทางมากรุงโซลได้ค่ะ

สรุป: โบท็อกซ์ช่วยเรื่องนอนกัดฟันได้แค่ไหน

• ในการตรวจการนอนหลับตลอดคืน โบท็อกซ์ที่ขากรรไกรลดแรงกัดฟันได้ราว 12 สัปดาห์ โดยไม่ได้ลดจำนวนครั้งอย่างชัดเจน
• สิ่งที่ผู้เข้าร่วมรู้สึกได้มากที่สุดคืออาการตึงขากรรไกรตอนเช้าที่ลดลง
• เฝือกสบฟันยังจำเป็นสำหรับปกป้องฟัน และใช้ร่วมกับโบท็อกซ์ได้
• ประเมินผลที่ราว 6-8 สัปดาห์ แล้วกำหนดรอบถัดไปตามเวลาที่อาการกลับมา

กลับมาที่คำถามแรก โบท็อกซ์ไม่ได้ทำให้การกัดฟันหยุด แต่ช่วยให้แรงที่ลงไปที่ฟันและขากรรไกรเบาลงค่ะ กล้ามเนื้อ ฟัน และการนอนของแต่ละคนต่างกัน Beautystone Clinic ตั้งอยู่ย่านฮงแด-ฮับจอง กรุงโซล ประเทศเกาหลีใต้ ถ้ายังไม่แน่ใจว่าอาการตึงมาจากกล้ามเนื้อหรือข้อต่อ แอด LINE ส่งจำนวนวันที่ตึงตอนเช้ามาให้คุณหมอช่วยดูก่อนได้เลยนะคะ

คำถามที่พบบ่อย

Q. ขบฟันตอนกลางวันได้ผลด้วยไหมคะ?

A. งานวิจัยในบทความนี้บันทึกการกัดฟันระหว่างหลับ จึงนำผลมาใช้กับการขบฟันตอนกลางวันโดยตรงได้ยากค่ะ การขบฟันตอนกลางวันเราสังเกตตัวเองได้ ลองฝึกปิดริมฝีปากแต่ให้ฟันบนกับฟันล่างแยกจากกันก่อนนะคะ

Q. โบท็อกซ์กรามหน้าเรียวกับโบท็อกซ์แก้นอนกัดฟันเป็นเข็มเดียวกันไหมคะ?

A. ฉีดที่กล้ามเนื้อแมสซีเตอร์เหมือนกันค่ะ แต่ถ้าเป้าหมายคือการนอนกัดฟัน อาจพิจารณากล้ามเนื้อขมับร่วมด้วย และใช้อาการตอนเช้าเป็นเกณฑ์กำหนดรอบถัดไปแทนรูปหน้าค่ะ

Q. ฉีดต่อเนื่องนาน ๆ จะดื้อยาไหมคะ?

A. การฉีดถี่ ๆ ในปริมาณมากถูกพูดถึงว่าอาจทำให้การตอบสนองลดลงค่ะ จึงมักรอให้อาการกลับมาก่อนแล้วค่อยฉีด เพื่อเว้นระยะให้ห่างขึ้นค่ะ

Q. กำลังจัดฟันหรือมีรากฟันเทียม ฉีดได้ไหมคะ?

A. เพราะเป้าหมายคือลดแรงที่ลงไปที่ฟัน จึงอาจพิจารณาร่วมกันได้ค่ะ ทันตแพทย์ที่ดูแลจะรู้สภาพเครื่องมือจัดฟันหรือฟันเทียมดีที่สุด ถ้ามีการรักษาอยู่ แจ้งรายละเอียดไว้ แล้ววางแผนเวลาร่วมกับทันตแพทย์นะคะ